Συχνές ερωτήσεις

1. Ξέρουμε ότι υπάρχουν γενικοί κανόνες για να διασφαλίσει κάποιος ότι διατρέφεται υγιεινά. Τελικά αυτοί οι γενικοί κανόνες ισχύουν για όλους;

Ο καθένας μας είναι μοναδικός, έχουμε δηλαδή μικρές διαφορές στο DNA μας που μας  κάνουν μοναδικούς έτσι ώστε οι διατροφικές συστάσεις να είναι αποτελεσματικές για ένα άτομο ενώ για κάποιο άλλο να μην είναι τόσο αποτελεσματικές. Αυτό για παράδειγμα το συναντάμε συχνά στο θέμα της απώλειας βάρους ή της ποιότητας της ζωής, με πιο απλά λόγια ορισμένα άτομα ακολουθώντας ορισμένες διατροφικές συνήθειες ζουν περισσότερο και καλύτερα από κάποια άλλα

2. Τι πληροφορίες που μπορεί να κρύβει το DNA μας σχετικά με τη διατροφή μας

Παρέχει πληροφορίες για πιθανόν μεγαλύτερες ή μικρότερες ανάγκες σε μέταλλα ιχνοστοιχεία και βιταμίνες, για τον αριθμό των γευμάτων, για το αν χρονική περίοδος έναρξης μιας δίαιτας είναι κατάλληλη. για το ποσό γρήγορα ή αργά θα έχουμε αποτελέσματα ακλουθώντας μια δίαιτα και πολλά άλλα

3. Μπορούμε να πάρουμε συγκεκριμένες πληροφορίες για συγκεκριμένα τρόφιμα

Ναι, για παράδειγμα υπάρχουν τρόφιμα όπως η ντομάτα που έχουν συσχετιστεί ισχυρά με ανάπτυξη κολίτιδας σε άτομα με συγκεκριμένο γενετικό προφίλ. Ακόμα είναι δυνατόν να διαπιστώσουμε μια προδιάθεση για δυσανεξία στη γλουτένη (κάτι σχετικά σπάνιο) ή στο γάλα (πολύ πιο συχνό). Μπορούμε επίσης να δούμε αν έχει ο καφές βλαπτική δράση ή αντίθετα έχει ευεργετικά αποτελέσματα, αν τελικά ένα ποτηράκι κρασί την ημέρα προστατεύει το άτομο που το καταναλώνει από καρδιαγγειακά ή μήπως για το συγκεκριμένο άτομο δεν ισχύει αυτό. Γενικότερα η λίστα με τα τρόφιμα που αποδεικνύονται από τις μελέτες ότι επηρεάζουν και επηρεάζονται από τη λειτουργία των γονιδίων μεγαλώνει καθημερινά, πράγμα που κάνει τη διατροφογενετική συναρπαστική.

4. Μπορούμε να βρούμε τρόφιμα που μας παχαίνουν περισσότερο σε σχέση με άλλους;

Ναι για παράδειγμα αν έχουμε πολλά γονίδια παχυσαρκίας (χωρίς απαραιτήτως να σημαίνει ότι είμαστε παχύσαρκοι) τότε πρέπει να περιορίσουμε ορισμένα τρόφιμα όπως για παράδειγμα τα τηγανητά ή τα αναψυκτικά διότι αυξάνουμε τις πιθανότητες τελικά να εκδηλώσουμε παχυσαρκία πολύ περισσότερο από άτομα με λιγότερα γονίδια (μικρότερο γενετικό σκορ) παχυσαρκίας. Αντιλαμβάνεστε ότι η πληροφορία αυτή είναι πολύτιμη για ένα παιδί.

Μέχρι τώρα αναφερθήκαμε κυρίως σε τρόφιμα που μας βλάπτουν. Μπορούμε να βρούμε τρόφιμα που μας ωφελούν;

Ναι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το ακτινίδιο που μπορεί να δράσει ευεργετικά σε άτομα με συγκεκριμένα γονίδια που παρουσιάζουν δυσλιπιδαιμία, δηλαδή αυτό που λέμε αυξημένη χοληστερίνη. Επίσης όχι και τόσο σπάνια διαπιστώνουμε γονίδια τα οποία αν τα φέρει κάποιος με κακή ποιότητα ύπνου τότε πιθανόν η μείωση της κατανάλωσης πρωτεΐνης να μπορεί να βελτιώσει τον ύπνο του.

6. Μπορούμε να δούμε αν θα εκδηλώσουμε κάποια ασθένεια

Μπορούμε να δούμε την προδιάθεση, δηλαδή την αυξημένη πιθανότητα να εκδηλώσουμε μια ασθένεια. Όπως όμως εξηγείται και στην ερώτηση 11 ελέγχουμε μόνο καταστάσεις που γνωρίζουμε πως να παρέμβουμε. Αυτό έχει μεγάλη σημασία γιατί στη συνεχεία μπορούμε να διορθώσουμε με τη βοήθεια του επιστήμονα υγείας που μας παρακολουθεί τη διατροφή μας ώστε να την προλάβουμε ή έστω να καθυστερήσουμε τα συμπτώματα της ασθένειας. Για παράδειγμα είναι πολύ συχνά, ιδιαίτερα σε κάποιες περιοχές όπως η Κρήτη, τα γονίδια της οστεοπόρωσης. Ο επιστήμονας της υγείας γνωρίζοντας τα μπορεί να κάνει μικρές αλλά σημαντικές παρεμβάσεις ώστε να καθυστερήσει την εμφάνισή της και να αποτρέψει τα προβλήματα που προκαλεί.

7. Μπορούμε να βοηθήσουμε κάποιον που ήδη έχει μία ασθένεια για παράδειγμα σακχαρώδη διαβήτη τυπου ΙΙ;

Ναι. Για παράδειγμα ένα από τα ισχυρότερα όπλα του διαιτολόγου σε ένα διαβητικό είναι οι φυτικές ίνες. Ωστόσο η κατανάλωση των φυτικών από μια μερίδα διαβητικών που φέρουν συγκεκριμένα γονίδια δεν έχει τα ίδια θεαματικά αποτελέσματα που έχει σε άλλους (χωρίς αυτό να μειώνει τη θρεπτική άξια των φυτικών ινών). Επομένως το διαιτολόγιο των διαβητικών θα πρέπει να διαφέρει ανάλογα με τα γονίδια που φέρουν, όσον αφορά την ποσότητα φυτικών ινών που καταναλώνουν

8. Εως τώρα αναφερόμαστε κυρίως σε γονίδια, ασθένειες και περιορισμούς. Υπάρχουν «καλά» αποτελέσματα που να δίνουν τη δυνατότητα σε ένα διαιτολόγο να μην περιορίζει μόνο

Ναι για παράδειγμα έχει βρεθεί γονίδιο, ιδιαίτερα στην περιοχή των Ανωγείων, το οποίο εξετάζουμε και το οποίο επιτρέπει την κατανάλωση περισσότερου λίπους. Υπάρχουν ακόμα αρκετά γονίδια που σχετίζονται με καρδιοπροστασία. Τα συγκεκριμένα μάλιστα γονίδια καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό αν κάποιος ωφελείται από την κατανάλωση μικρής ποσότητας κρασιού σε καθημερινή βάση ή τελικά η γενική αυτή σύσταση δε φαίνεται να έχει θετικό αποτέλεσμα σε αυτόν. Αντίστοιχα υπάρχουν γονίδια που ελέγχουμε και τα οποία έχουν συσχετιστεί με υπέρταση, η γνώση των οποίων μπορεί να αποδειχτεί χρήσιμη για τον περιορισμό ή όχι του αλατιού.

9. Μιας και μιλάμε για καλά γονίδια υπάρχουν γονίδια που μελετάται και τα οποία μας επιτρέπουν να ζούμε περισσότερο.

Φυσικά υπάρχουν γονίδια που σχετίζονται με μακροζωία. Ωστόσο δεν αρκεί μόνο η ύπαρξή τους αλλά είναι η απαραίτητη η κατάλληλη διατροφή και στάση ζωής για να εκμεταλλευτούμε τις δυνατότητες που παρέχουν. Εκτός από τα γονίδια, τα οποία ουσιαστικά δεν αλλάζουν, μεγάλη σημασία έχει να δούμε τη «βιολογική ηλικία» των κυττάρων, δηλαδή αν τα κύτταρα είναι πιο «γερασμένα» από ότι θα έπρεπε σύμφωνα με τη «χρονολογική» μας ηλικία. Σε περίπτωση που ισχύει κάτι τέτοιο ο διαιτολόγος είναι δυνατόν να παρέμβει με τις κατάλληλες συστάσεις. Στη συνέχεια μετά την πάροδο μερικών μηνών μπορούμε να ξαναμετρήσουμε τη βιολογική ηλικία των κυττάρων μας για να δούμε αν η παρέμβαση είναι επιτυχημένη

10. Μπορούμε όλοι μας να κάνουμε το συγκεκριμένο έλεγχο;

Ναι, αρκεί τα αποτελέσματα της εξέτασης να φτάσουν στα χέρια εξειδικευμένου διαιτολόγου που θα μπορέσει να μεταφράσει αυτήν την πληροφορία και να διαμορφώσει ένα εξατομικευμένο διαιτολόγιο. Γι’ αυτό το λόγο διοργανώνουμε σεμινάρια σε συνεργασία με την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης και το Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας του ΤΕΙ Κρήτης προκειμένου οι επιστήμονες υγείας να ενημερώνονται για τις καινούργιες εξελίξεις στον τομέα της διατροφογενετικής και να μπορούν να παρέχουν τέτοιου είδους εξειδικευμένες υπηρεσίες.

11. Υπάρχει κάποιος κίνδυνος από αυτή την εξέταση, όπως για παράδειγμα να αποκτήσω εγώ ή κάποιος τρίτος πληροφορίες για το προσδόκιμο της ζωής ή για σοβαρές μη αναστρέψιμες ασθένειες που δεν θα ήθελα να γνωρίζω;

Όσον αφορά την ασφάλεια της γενετικής πληροφορίας, τα ονόματα κωδικοποιούνται σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα ώστε να μην μπορεί κάποιος τρίτος να γνωρίζει το γενετικό σας προφίλ. Όσον αφορά το είδος της πληροφορίας, παρέχουμε μόνο τις πληροφορίες για τις οποίες έχετε ενυπόγραφα δηλώσει την επιθυμία να αποκτήσετε. Εξάλλου, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, έχουμε επιλέξει μόνο εκείνα τα γονίδια που έχουν πρακτική αξία, δηλαδή η γνώση τους επιτρέπει την εξαγωγή συγκεκριμένων συστάσεων. Τέλος οι πληροφορίες αυτές αποστέλνονται στον επιστήμονα υγείας που τις έχει ζητήσει και είναι ειδικός στη διαμόρφωση των πρακτικών συστάσεων.

12. Με ποιον τρόπο γίνεται η εξέταση; Χρειάζεται αίμα;

Όχι. Η εξέταση είναι ανώδυνη και αναίμακτη. Με κατάλληλο βουρτσάκι παίρνουμε δείγμα από το εσωτερικό του μάγουλου (κυτταρικό επίχρισμα παρειάς) το οποίο με τη σύγχρονη τεχνολογία είναι ικανό να μας δώσει αρκετό DNA για να γίνουν οι απαραίτητες αναλύσεις. Η δειγματοληψία είναι τόσο απλή που μπορεί να γίνει ακόμα και σε νεογέννητο.